“KUR’AN: VERSİYORNU OLMAYAN BİR DÜNYA KLASİĞİ” DİR.

“KUR’AN: VERSİYORNU OLMAYAN BİR DÜNYA KLASİĞİ” DİR. Rüştü KAM 16 Ekim 2025 Berlin’de 19. yüzyıldan bu yana sessiz ama ısrarlı bir çalışma yürüten bir kurum var; araştırtma odalarında mürekkebin kokusu, arşiv odalarında eski kâğıtların hışırtısı eksik olmamış. Odaklandıkları tek bir metin var: Kur’an. Şu soruların peşinde koşmuşlar yıllarca: Kur’an da diğer kitaplar gibi insan kaleminden çıkmış bir metin olabilir mi; yüzyıllar içinde eklemeler, eksiltmeler, anlam kaymaları yaşadı mı; yoksa indiği günden bu yana harf harf korunarak mı geldi? Paleografiden filolojiye, farklı coğrafyalardaki yazma nüshaları tek tek karşılaştırıyor, tarihlendiriyor, rivayet zincirlerini inceliyorlar. Bu titizliğin ardında yalnızca akademik merak değil, inançla şüphenin, gelenekle modernliğin kesiştiği bir alanın ağırlığı da var. Ve nihayet, yıllar süren bu araştırmalar tamamlandığında, kurumun başkanı şöyle bir cümle kurarak yaptıkları çalışmanın sonucunu dünyaya ilan ediyor: “Der Koran ist ein Weltklassiker ohne Versionen.” =Kur’an, versiyonu olmayan bir dünya klasiğidir. Bu cümle, Corpus Coranicum Projesi’nin yöneticisi Dr. Michael Marx’a aittir. İlk kez 2008’de, Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi (BBAW) tarafından yayımlanan bir röportajda dile getirilmiştir. Bu ifade, içinde hem bir takdir hem de bir tartışma barındırır. Çünkü Kur’an’ın eşsiz korunmuşluğuna dikkat çekerken, aynı zamanda onu “dünya klasiği” kategorisine dâhil ederek kutsal metin anlayışının sınırlarını da sorgulatır. Bir Akademik Projenin Doğuşu Corpus Coranicum, 2007 yılında Almanya’da Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi bünyesinde kurulan bir araştırma projesidir. Bu proje, Theodor Nöldeke’nin 19. yüzyılda başlattığı tarihsel-eleştirel Kur’an çalışmalarının modern bir devamı niteliğindedir. Amaç, Kur’an metnini filolojik, tarihsel ve kültürel açıdan inceleyerek erken dönem el yazmalarını belgelemek, varyant okumaları karşılaştırmak ve metnin oluştuğu Geç Antik Dönem bağlamını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda proje üç temel alanda ilerlemiştir: El yazmaları veritabanı, çevre metinlerin incelenmesi ve ayet yorumları (Kommentar). Corpus Coranicum, hem erken İslam dönemi metin tarihini hem de Geç Antik dönemin dinî ortamını yeniden inşa etmeyi hedeflemiştir. Marx’ın “Nispi İstikrar” Vurgusu Michael Marx, 14 Mayıs 2008 tarihli bir röportajında, Kur’an’ın Hz. Osman döneminde standardize edilmesiyle metin bileşimi açısından “nispi bir istikrar” kazandığını belirtmiştir: “Diese Version wird dann verschickt und eine relative Stabilität scheint einzutreten, was den Textbestand betrifft.” Bu ifade, metnin tarihsel sürekliliğini vurgular ve Kur’an’ın “versiyonsuzluk” özelliğini bilimsel bir gözleme dayandırır. Marx, Kur’an’ı hem kutsal bir metin hem de filolojik açıdan benzersiz bir dünya mirası olarak görmektedir. Dünya Klasiği Ne Demek? Edebiyat biliminde “dünya klasiği”, yalnızca tarihsel bir metin değil; zamanlar üstü etkisi ve kültürel belirleyiciliği kanıtlanmış bir eser anlamına gelir. Bu açıdan Kur’an, hem dil hem düşünce hem de kültür üzerinde yarattığı derin etkiyle bu tanımı hak eder. Ancak “klasik” sıfatı beşerî alana, “ilahi” sıfatı ise vahiy alanına aittir. Marx’ın ifadesi, bu iki düzlemin kesişiminde duran bir değerlendirmedir. İslam Dünyasında Tepkiler Corpus Coranicum, Batı akademisinde bilimsel bir başarı olarak görülürken, İslam dünyasında temkinli ve eleştirel bir yaklaşımla karşılanmıştır. Eleştiriler genellikle üç başlıkta toplanır: Kur’an’ın beşerî bir metin gibi ele alınması, tarihsel bağlama aşırı vurgu yapılması ve oryantalist mirasın sürdürülmesi endişesi. Buna karşın bazı akademisyenler, projenin sunduğu veritabanını nesnel bir kaynak olarak değerlendirir ve Kur’an tarihi çalışmalarında kullanır. Kutsal ile Filolojik Arasında Kur’an, inananlar için Allah kelamıdır; araştırmacılar içinse insanlık tarihinin en iyi belgelenmiş metinlerinden biridir. Bu iki bakış açısı birbirine zıt değil, tamamlayıcıdır. Marx’ın “nispi istikrar” vurgusu, Kur’an’ın metinsel korunmuşluğunu filolojik temelde doğrularken, “versiyonu olmayan dünya klasiği” ifadesi bu istikrarı edebî bir dille özetler. Sonuçta mesele bir inanç beyanı değil, tarihsel bir gözlemdir. Kur’an’ın hem kutsallığına hem metin tarihine saygı duyan bir yaklaşımdır, bilimi de imanı da incitmez. Kaynakça • Michael Marx, Interview mit Muslimische Stimmen, 14 Mayıs 2008. • Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (BBAW), Corpus Coranicum Resmî Web Sayfası. • Esra Gözeler, “Corpus Coranicum Projesi: Kur’ân’ı Geç Antik Döneme Ait Bir Metin Olarak Okumak”, AÜİFD, 2012. • Enes Furkan Onur, Corpus Coranicum Projesi Dokümantasyon Bölümlerinin Analizi, Ankara Üniversitesi, 2022.